Pčelarstvo u Bačkom Monoštoru – med iz srca Gornjeg Podunavlja

Bački Monoštor je selo čiji su život i identitet neraskidivo povezani sa prirodom. Okružen šumama, kanalima, dunavskim rukavcima, livadama i ritovima Gornjeg Podunavlja, ovaj kraj pruža posebno okruženje za pčele i razvoj pčelarstva.

Dok sakupljaju nektar i polen sa biljaka koje rastu u okolini sela, pčele povezuju šumu, livadu, njivu i seosko domaćinstvo. Njihov rad završava se u tegli meda, ali je značaj pčelarstva mnogo širi: ono je deo lokalne tradicije, porodične proizvodnje, obrazovanja dece, turističke ponude i brige o biodiverzitetu.

Tradicija koja se prenosi generacijama

Pčelarstvo u Bačkom Monoštoru nije nova delatnost. Znanje o pčelama, košnicama, paši, vrcanju meda i preradi pčelinjih proizvoda dugo se prenosi unutar porodica.

Jedan od poznatih primera je pčelarsko domaćinstvo porodice Periškić, koje se ovim poslom bavi kroz više generacija. Njihova priča pokazuje kako se nekadašnje porodično zanimanje može razvijati, a da pri tome sačuva tradicionalno znanje i neposredan odnos prema prirodi.

Nekada su pčelari sa košnicama prelazili velike udaljenosti tražeći odgovarajuću pašu. I danas se deo pčelarstva zasniva na selidbi košnica, kako bi pčele tokom različitih perioda godine koristile cvetanje pojedinih biljaka. Lokalni pčelari proizvode različite vrste meda, među kojima se pominju livadski, bagremov, lipov i med od uljane repice.

Zašto je okolina Bačkog Monoštora pogodna za pčele?

Širi prostor Bačkog Monoštora čine šume, vlažne livade, obradive površine, kanali i različite biljne zajednice. Ovakav pejzaž omogućava pčelama da tokom godine pronalaze različite izvore nektara i polena.

Okolne šume posebno su važne jer pružaju mogućnost šumske paše, dok livade, voćnjaci i poljoprivredne kulture dopunjuju ponudu hrane za pčele. Lokalni izvori upravo blizinu velikih šumskih površina izdvajaju kao jednu od prednosti monoštorskog pčelarstva.

Pčele pri tome ne poznaju granice između njive, dvorišta i zaštićenog područja. Tokom leta prelaze velike površine i povezuju različite delove pejzaža. Zbog toga njihovo prisustvo jasno pokazuje koliko su priroda i svakodnevni život Bačkog Monoštora međusobno povezani.

Od cveta do tegle meda

Proizvodnja meda počinje mnogo pre nego što pčelar otvori košnicu. Najpre je potrebno pravilno održavati pčelinje zajednice, pratiti njihovo zdravlje, obezbediti dovoljno hrane i vode i proceniti kada je određena paša počela.

Pčele nektar donose u košnicu, gde ga postepeno prerađuju i odlažu u ćelije saća. Kada je med dovoljno zreo, ćelije zatvaraju tankim slojem voska.

Tek tada dolazi vreme za vrcanje. Sa okvira se uklanja voštani poklopac, a med se izdvaja pomoću vrcaljke. Nakon ceđenja i odležavanja sipa se u tegle i priprema za prodaju.

Za pčelara je to trenutak u kojem se vidi rezultat višemesečnog rada. Ipak, količina meda nikada ne zavisi samo od čoveka. Na nju utiču vreme, cvetanje biljaka, temperatura, kiša, vetar i stanje same pčelinje zajednice.

Mnogo više od jedne tegle

Med je najpoznatiji proizvod košnice, ali nije jedini. Monoštorska pčelarska domaćinstva nude i propolis, polen, vosak i druge proizvode, kao i različite prehrambene proizvode pripremljene sa medom.

U turističkoj ponudi Bačkog Monoštora mogu se pronaći degustacije meda, medenjaka i drugih proizvoda od meda. Posetioci tako ne upoznaju samo gotov proizvod već i domaćinstvo, način rada i ljude koji stoje iza njega.

Tegla domaćeg meda zato predstavlja mnogo više od prehrambenog proizvoda. Ona može biti prepoznatljiv monoštorski suvenir i uspomena na boravak u selu na sedam Dunava.

Pčelarska učionica i „Bodroška pčelica“

Posebna vrednost monoštorskog pčelarstva jeste prenošenje znanja najmlađima. U selu je pokrenuta Dečja pčelarska sekcija „Bodroška pčelica“, kroz koju deca mogu da upoznaju život pčela, opremu pčelara i značaj oprašivanja.

Sekcija se realizuje u saradnji lokalnog pčelarskog društva, škole, Mesne zajednice i Udruženja građana „Podunav“. Lokalni izvori navode i da Pčelarsko društvo „Pčela“ organizuje „Monoštoračke dane pčelarstva“, edukativnu manifestaciju namenjenu pčelarima i razmeni iskustava.

U pčelarskoj učionici deca i posetioci mogu neposredno da vide kako izgleda košnica, čemu služi zaštitna oprema i koliko je rada potrebno da bi se dobio med. Porodica Periškić godinama organizuje ovakve programe i dočekuje školske ekskurzije i turističke grupe.

Na taj način pčelarstvo postaje deo praktične ekološke edukacije. Deca ne uče samo odakle dolazi med već i zašto su pčele važne za biljke, proizvodnju hrane i očuvanje prirode.

Pčelarstvo kao deo turističke ponude

Bački Monoštor privlači posetioce prirodom Gornjeg Podunavlja, vožnjom čamcima, biciklističkim stazama, tradicionalnom kuhinjom i starim zanatima. Poseta pčelarskom domaćinstvu prirodno se uklapa u takav doživljaj sela.

Turistički programi obuhvataju upoznavanje sa višedecenijskom tradicijom pčelarstva, radionice, prezentacije i degustacije meda i proizvoda od meda. Neki programi povezuju pčelarsko domaćinstvo sa vožnjom Velikim bačkim kanalom i obilaskom Specijalnog rezervata prirode „Gornje Podunavlje“.

Takav sadržaj je posebno zanimljiv porodicama i školskim grupama jer povezuje prirodu, obrazovanje i lokalnu gastronomiju. Posetilac u jednom danu može da upozna pčele, proba domaći med, obiđe selo i zatim vidi prirodno okruženje iz kojeg čitava priča potiče.

Novi sadržaji zasnovani na tradiciji

Pčelarstvo u Bačkom Monoštoru ne ostaje samo u okvirima tradicionalne proizvodnje. U pčelarskom domaćinstvu porodice Periškić 2024. godine otvorena je komora za apiterapiju, kao novi sadržaj u okviru njihove turističke i pčelarske ponude.

Komora posetiocima omogućava boravak u prostoru povezanom sa košnicama i upoznavanje sa mirisima voska, meda i propolisa. Ovakav sadržaj može biti deo doživljaja pčelarskog domaćinstva, ali ga ne treba predstavljati kao zamenu za medicinsko lečenje.

Ovaj primer pokazuje kako se tradicionalno pčelarstvo može povezati sa savremenim seoskim turizmom, edukacijom i novim iskustvima za posetioce.

Med na monoštorskim manifestacijama

Domaći med i proizvodi od meda predstavljaju se i na lokalnim manifestacijama. Na Sajmu torti, kolača i poljoprivrednih proizvoda posetioci mogu da upoznaju lokalne proizvođače, probaju njihove proizvode i kupe ono što nastaje u domaćinstvima Bačkog Monoštora.

Na jednom mestu tako se susreću med, začinska paprika, kolači, zimnica, suhomesnati proizvodi i drugi ukusi ovog kraja. Manifestacija pokazuje da lokalna gastronomija nije sastavljena od jednog prepoznatljivog jela, već od čitave mreže malih proizvođača i porodičnih recepata.

Med se u toj ponudi prirodno povezuje sa domaćim medenjacima i drugim poslasticama, ali i sa pričom o prirodi iz koje potiče.

Pčele i biodiverzitet

Priča o pčelarstvu pripada i kategoriji lokalnih proizvoda i priči o biodiverzitetu. Pčele posećuju veliki broj cvetova i tokom sakupljanja hrane prenose polen sa jedne biljke na drugu. Tako učestvuju u razmnožavanju brojnih biljnih vrsta.

U prostoru kakav je Gornje Podunavlje, bogatstvo biljaka omogućava život različitim insektima, pticama i drugim životinjama. Istovremeno, oprašivači doprinose očuvanju i obnavljanju biljnog sveta.

Zbog toga zaštita pčela nije važna samo za proizvodnju meda. Ona je deo šire brige o prirodi, poljoprivredi i budućnosti lokalne zajednice.

Posebno je važno odgovorno korišćenje sredstava za zaštitu bilja. Lokalni pčelari ukazivali su na potrebu da poljoprivrednici i pčelari sarađuju i blagovremeno razmenjuju informacije, kako bi se smanjio rizik od trovanja pčela.

Lokalni proizvod sa pričom

Kupovinom meda direktno od monoštorskih pčelara ne dobija se samo tegla proizvoda. Podržavaju se porodična gazdinstva, očuvanje znanja, edukacija mladih i razvoj lokalnog turizma.

U tome se nalazi najveća vrednost monoštorskog meda. Njegova priča počinje na cvetovima u šumama, livadama i poljima, nastavlja se u košnici, a završava u domu meštana ili posetioca koji ga ponese sa sobom.

Pčelarstvo zato na poseban način predstavlja Bački Monoštor: zasnovano je na prirodi, čuva porodičnu tradiciju, stvara lokalne proizvode i otvara prostor za nove ideje.

Slatki ukus Bačkog Monoštora

Bački Monoštor poznat je po ribljem paprikašu, domaćoj začinskoj paprici, tradicionalnim kolačima i gostoprimstvu. Među tim ukusima posebno mesto pripada medu.

U njemu se susreću biljke Gornjeg Podunavlja, rad pčela i znanje monoštorskih pčelara. Zbog toga med nije samo još jedan proizvod iz sela. On je jestivi deo pejzaža i priča o skladu čoveka i prirode koji Bački Monoštor čini posebnim.